ಧರ್ಮ ಎಂದರೇನು?

1. ಧರ್ಮ ಎಂದರೆ ಧರ್ಮವಲ್ಲ

‘ಧರ್ಮವಿಲ್ಲದೆ ಬದುಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ’ ಮತ್ತು ‘ಧರ್ಮವು ಜನರ ಅಫೀಮು’ ಎಂಬಂತಹ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ನಾವು ಧರ್ಮ (ಸದಾಚಾರ) ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವಾಗ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಅದನ್ನು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ, ಇಸ್ಲಾಂ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ, ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಮುಂತಾದ ಪದಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇತರರು ಭಾರತ ಜಾತ್ಯತೀತ ರಾಜ್ಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಧರ್ಮವು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದ ಸಮಾನ ಪದವಿಲ್ಲ. ‘ಧರ್ಮ’ ಎಂಬ ಪದವು ‘ರಿಲಿಗೇಟ್’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ‘ರಿಲೀಗೇಟ್’ ಎಂದರೆ ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುವುದು. ಈ ಅರ್ಥದ ಪ್ರಕಾರ, ಧರ್ಮ ಎಂದರೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುವಂಥದ್ದು; ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಪದವು ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಧರ್ಮವು ನಮ್ಮನ್ನು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿಸುತ್ತದೆ.

ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಪ್ರಕಾರ: 'ಸಮಾಜದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಡುವುದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಿಗಳ ಲೌಕಿಕ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ತರುವುದು ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಅವರ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುವ ಮೂರು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು ಧರ್ಮವಾಗಿದೆ.' ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಧರ್ಮದ ಅಗಾಧತೆ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅದರ ಅಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ. 

2. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ

ಅಭ್ಯುದಯ (ಅಭ್ಯುದಯಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆ) ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ (ಅಂತಿಮ ವಿಮೋಚನೆ) ಎಂಬ ಎರಡು ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಧರ್ಮ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ಜೀವನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಚರಣವನ್ನು (ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದು) ಮಾಡಿದಾಗ, ಅವನು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮರಣಾನಂತರದ ಜೀವನದಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ಧನಾತ್ಮಕ ಆವೇಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಅಂದರೆ, ಮಹರ್ಲೋಕ, ಜನಲೋಕ ಮತ್ತು ತಪೋಲೋಕದಂತಹ ಉನ್ನತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಪ್ರಕಾರ, ಧರ್ಮ ಎಂದರೆ ನಿಜವಾದ ಆತ್ಮಾನುಭೂತಿ (ಆತ್ಮದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭವ).

3. ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಧರ್ಮ

ಜಗತಃಸ್ಥಿತಿಕಾರಣಂಪ್ರಾಣಿನಾಂಸಾಕ್ಷಾತ್ಅಭ್ಯುದಯನಿಃಶ್ರೇಯಸಹೇತುರ್ಯಃ ಸ ಧರ್ಮಃ । – ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ

 (ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಭಾಷ್ಯದ ಮುನ್ನುಡಿಯಿಂದ)

ಅರ್ಥ : ಧರ್ಮವು ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಪಂಚದ ಅಸಾಧಾರಣ ಆಡಳಿತದ ಮೂರು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ, ಪ್ರತಿ ಜೀವಿಗಳ ಲೌಕಿಕ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ (ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು) ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳ ಸಂಕಲನಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ (ಧರ್ಮದ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಗ್ರಂಥಗಳು), 'ಧರ್ಮ' ಪದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಲು ಕೇವಲ ಒಂದು ಪಂಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಇದು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ (ತನ್ನದೇ ಆದ) ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಜನಾಂಗದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಮಾಜದ ಒಂದು ಘಟಕದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. .

4. ಧರ್ಮದ ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಪದಗಳು

A. ಸನಾತನ ಧರ್ಮ

 ‘ಸನಾತನ (ಸನ + ಅತನೋತಿ)’ ಎಂದರೆ ಅದು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಶಾಶ್ವತತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ‘ಸನಾತನೋ ನಿತ್ಯನೂತನಃ ।

B. ವೇದಧರ್ಮ ಅಥವಾ ವೈದಿಕ ಧರ್ಮ

 ವೇದ ಎಂದರೆ ಜ್ಞಾನ, ಜ್ಞಾನದ ವಿಷಯ ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಾಧನ. ಜ್ಞಾನ, ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಆತ್ಮದ ಜ್ಞಾನ, ದೇವರ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಅಥವಾ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

C. ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ

 ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥವಾದ ಮೇರುತಂತ್ರವು ‘ಹಿಂದೂ’ (ಹಿಂದೂ) ಪದದ ಮೂಲವನ್ನು ‘ಹೀನಾನ್ ಗುಣಾನ್ ದೂಷಯತಿ ಇತಿ ಹಿಂದುಃ.’ ಅಂದರೆ ರಾಜ-ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಅಸಂಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ. ಕೀಳು ರಜ-ತಮ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅದರಿಂದಾಗುವ ದೈಹಿಕ, ವಾಚಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಕೀಳು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವವನು ಮತ್ತು ಸತ್ವ ಪ್ರಧಾನ ಅಂಶದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವವನು ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ, ದೇವರಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಜೀವನದ ಸಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವವನು ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ದೇವರನ್ನು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಹುಡುಕುತ್ತಾನೆ. ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಕರ್ಮಯೋಗಕ್ಕೆ (ಕ್ರಿಯೆಯ ಮಾರ್ಗ) ಬದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು 'ಹಿಂದೂ' ಎಂದು ಕರೆಯಬೇಕು. ಹಿಂದೂ ಎಂಬ ಪದದ ವಿಸ್ತೃತ ಮೂಲವೇ ಹೀಗೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಹಿಂದೂ ಪದವು ಒಂದು ಮನೋಭಾವವಾಗಿದೆ (ಸತ್ವ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದೆ). – ಎಚ್.ಎಚ್.ಕೇನ್ ಮಹಾರಾಜ್, ನಾರಾಯಣಗಾಂವ್, ಜಿಲ್ಲೆ ಪುಣೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ.

 ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮವು ಗ್ರಹಿಸಿದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯ ಏಕೈಕ ಶಾಶ್ವತ ಗುರಿ ಮಾನವರಲ್ಲಿ ದೇವರ ತತ್ವವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದು, ಬದಲಿಗೆ ಅವರಲ್ಲಿ ದೇವರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ತರುವುದು. – ಶ್ರೀ ಅರಬಿಂದೋ (ವಂದೇಮಾತರಂ, 24.6.1908)

 ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆಯ ತೀವ್ರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಮಹತ್ವ ಹೀಗಿದೆ

 ದೇವರ ಪಾದಗಳ ಮೇಲಿನ ಮಿತಿಯಿಲ್ಲದ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರೀತಿಯು ನಿರಂತರ ಅರ್ಪಣೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದು ಹಿಂದೂಗಳ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ವಿಭಿನ್ನ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದರೂ, ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮವು ಇನ್ನೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಹ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇದು ಒಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವಲ್ಲ.

 ಹಿಂದುತ್ವ (ಅನ್ವೇಷಕ ಗುಣಗಳು) ಮಾನವ ಮನಸ್ಸಿನ ಶಾಶ್ವತ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ, ಆ ಗುಣಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳದ ಹೊರತು, ಮಾನವ ಜನ್ಮದ ಅಂತಿಮ ಗುರಿಯಾದ ದೇವರ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಸಾಧಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮನುಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಪಂಚದ ಇಡೀ ಮಾನವ ಜನಾಂಗವು ಸಂತೋಷವಾಗಿರಬೇಕಾದರೆ, ಅದು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಸಾಧಕರ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಶರಣಾಗಿ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಸಂತೋಷವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. – ಎಚ್.ಎಚ್.ಕೇನ್ ಮಹಾರಾಜ್, ನಾರಾಯಣಗಾಂವ್, ಜಿಲ್ಲೆ ಪುಣೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ.

D.ಚೈತನ್ಯ ಧರ್ಮ

 ಹಿಂದುತ್ವವು ಚೈತನ್ಯದ (ದೈವಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ) ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿದೆ. ಚೈತನ್ಯವು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ, ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮವನ್ನು 'ಚೈತನ್ಯಧರ್ಮ' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

E.ಈಶ್ವರಿ ಧರ್ಮ

 ಧರ್ಮವು ಈಶ್ವರನಿಂದ (ಪರಮ ದೇವರು) ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ‘ಈಶ್ವರಿ ಧರ್ಮ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

F.ಮಾನವ್ ಧರ್ಮ

 ಮಾನವ್ (ಮಾನವರು) ಸನಾತನರು, ಅಂದರೆ ಪ್ರಾಚೀನ. ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಮಾನವ ಧರ್ಮ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮನುಷ್ಯರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಇಡೀ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಪರಿಗಣನೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

G.ವಿಶ್ವ ಧರ್ಮ

 ಸಂತ ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರರು ಧರ್ಮವನ್ನು ‘ವಿಶ್ವಧರ್ಮ’ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಮಾನವ ಜನ್ಮವು ದೇವರನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ. – ಎಚ್.ಎಚ್.ಕೇನ್ ಮಹಾರಾಜ್, ನಾರಾಯಣಗಾಂವ್, ಜಿಲ್ಲೆ ಪುಣೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ.

 ಉಲ್ಲೇಖ: ಸನಾತನದ ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥ 'ಧರ್ಮದ ಮೂಲಭೂತ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ'

ಕೃಪೆ : ಸನಾತನ ಲೇಖನ ✍️